Op veel plekken op Bali kun je luwak koffie kopen. Maar wat is Kopi Luwak eigenlijk? Wie begrijpt waar de koffie van de civetkat (de loewak) vandaan komt, kijkt anders naar de koffieplantages langs de Balinese wegen. De productie van koffie luwak heeft een prijs, die niet in geld uit te drukken is.
Hoe wordt koffie luwak gemaakt?
Een civetkat eet rijpe koffiebessen. Tijdens de spijsvertering zorgen enzymen voor een lichte fermentatie van de boon. Na uitscheiding worden de bonen verzameld uit de kattenpoep, gewassen, gedroogd en geroosterd.
Waar komt koffie luwak vandaan?
Koffie luwak vindt zijn oorsprong in het Nederlands-Indië van de achttiende eeuw. Lokale boeren verbouwden tijdens de koloniale periode koffie voor de export, maar ze mochten zelf niet van de oogst drinken.
Indonesische koffieboeren merkten dat civetkatten – ook bekend als luwak kat – koffiebessen aten en de bonen onverteerd uitscheidden. Deze bonen werden verzameld, schoongemaakt en geroosterd. Niet uit luxe, maar uit noodzaak. Wat begon als een alternatief voor verboden koffie, groeide uiteindelijk uit tot een luxeproduct.
Geschiedenis van luwak koffie Bali
Lange tijd was Kopi Luwak een lokaal fenomeen, vooral in berggebieden waar koffieplanten en luwaks samen voorkwamen. De internationale belangstelling kwam pas op gang toen reisverhalen en media de koffie presenteerden als ‘de lekkerste en de duurste ter wereld’. Op sommige plekken kost een kopje koffie maar liefst 75 euro.
De productie van koffie luwak is de afgelopen decennia opgeschaald. Proeverijen, rondleidingen en fotomomenten maken het verhaal van de civetkat aantrekkelijk en toegankelijk voor een breed publiek.
Helaas zit er een keerzijde aan het verhaal: de commerciële productie van Kopi Luwak gebeurt zelden op diervriendelijke wijze. De civetkatten worden vaak opgesloten in kleine hokken en krijgen een eenzijdig dieet van koffiebessen.
De stap van ‘gevonden poep met koffie’ naar ‘geproduceerde poep met koffie’ is een belangrijk omslagpunt in de ethische kant van de koffie luwak productie. Het opsluiten van civetkatten maakt de productie voorspelbaar en schaalbaar, maar is niet diervriendelijk.
Koffie Luwak proeven op Bali
Hoe smaakt koffie luwak?
Over smaak valt niet te twisten. Ik ben geen koffiedrinker en ik heb nooit koffie luwak op Bali geproefd. Koffie luwak wordt vaak omschreven als zacht, aards en minder bitter dan andere koffies. Tegelijkertijd geven veel koffiekenners aan dat de kwaliteit sterk varieert en dat branding en herkomst minstens zo bepalend zijn.
In blinde proeverijen onderscheidt koffie luwak zich niet altijd duidelijk van andere hoogwaardige Arabica-koffies. De reputatie lijkt daardoor minstens zo sterk verbonden aan het verhaal als aan de smaak zelf.
Op veel plekken op Bali wordt civetkatten vastgehouden. Op nog meer plekken kun je koffie luwak proeven tijdens een commerciële excursie. Wat ooit een kleinschalige koffietour was, is uitgegroeid dat een florerend verdienmodel.
En na afloop van een bezoek aan de civetkatten en de proeverij kun je luwak koffie kopen. Ironische genoeg is zo’n proeverij vaak op een plek met een mooi uitzicht waar helemaal geen koffiebessen groeien. Daarvoor moet je naar de hoger gelegen regio’s op Bali, zoals de omgeving van Munduk en Kintamani.
Bestaat er diervriendelijke koffie luwak?
In theorie bestaat er koffie afkomstig van bonen die in het wild zijn verzameld. In de praktijk is herkomst moeilijk te verifiëren, zeker op plekken waar grote hoeveelheden worden aangeboden.
Er bestaat geen breed erkend keurmerk dat garandeert dat luwaks vrij leven en zelf hun voedsel kiezen. Dat maakt het voor reizigers ingewikkeld om bewuste keuzes te maken op basis van alleen marketingclaims.
Luwak koffie mijden
Wil je niet bijdragen aan de commerciële uitbuiting van de luwak kat op Bali? Neem dan geen deel aan rondleidingen over luwak koffieplantages. Sla het aanbod om luwak koffie te drinken vriendelijk af.
Helaas sta ik een aantal keer onbedoeld oog in oog met een civetkat. Bijvoorbeeld die keer dat ik kruiden en honing wil proeven bij Candidasa en het zachte roofdier met me aankijkt met zijn ronde kraalogen. En die keer dat ik de rijstvelden van Tegalalang bezoek en een van de donkerharige dieren zich wil verstoppen voor de continue stroom van camera’s. Deze luwak kat zit weliswaar niet opgesloten in een kleine kooi, maar is allesbehalve vrij.
Het houden van civetkatten is op sommige plekken zó ingeburgerd, dat ik ze niet altijd kan mijden. Ondanks gedegen onderzoek, bijvoorbeeld door het lezen van reviews voordat ik een bezienswaardigheid op Bali bezoek.
DE koffie Wanagiri
Op de koele hellingen rond Munduk groeit Arabica-koffie. De omstandigheden in de koffieplantages zijn ideaal: vulkanische grond, mistige ochtenden en een rustiger tempo dan in het zuiden van het eiland.
Onderweg naar de Banyumalan Waterval in de heuvels bij Munduk maak ik een stop bij DE koffie in Wanagiri. Deze kleinschalige koffieplantage doet niet mee aan de Kopi Luwak hype. Hier zijn geen civetkatten in kleine hokjes, maar gewoon eerlijke koffie. DE koffie in Wanagiri verzorgt ook lunches en kookworkshops. Alles samen met de lokale gemeenschap met oog voor mens en dier.
Eigenaar Kadek geeft me een rondleiding over de koffieplantage, waarbij hij vol trots vertelt over zijn koffiebessen. Na afloop koop ik koffie voor thuis – voor mijn man.
Tip: wil je overnachten bij een koffieplantage op Bali? Kijk dan eens naar Munduk Moding Plantation of Kebun Kita in Pupuan.
Geen zuivere koffie
Kopi Luwak blijft een fascinerend fenomeen, geworteld in geschiedenis en traditie. Een bezoek aan een lokale koffieboer, een eenvoudige warung of een kleine branderij vertelt minstens zoveel over het eiland – en misschien wel meer.
Verdiep je in dierwelzijn voor je reis naar Bali en wees bewust van het verhaal achter Kopi Luwak. Dat is vaak geen zuivere koffie.
